Część 9
Jedzenie emocjonalne
Głód fizyczny vs emocjonalny, stres, efekt zakazu i ćwiczenie „2 minuty”.
Jedzenie w odpowiedzi na emocje jest zjawiskiem powszechnym i ludzkim. Jedzenie od zawsze pełniło funkcje wykraczające poza dostarczanie energii: uspokaja, nagradza, łączy ludzi. Problemem nie jest to, że czasem sięgasz po jedzenie z powodu emocji. Problemem bywa to, że jest to jedyny dostępny Ci sposób radzenia sobie.
Głód fizyczny a emocjonalny
| Głód fizyczny | Głód emocjonalny |
|---|---|
| Narasta stopniowo | Pojawia się nagle |
| Zaspokoi go różne jedzenie | Domaga się konkretnego smaku |
| Odczuwasz go w ciele | Odczuwasz go „w głowie” |
| Kończy się przy sytości | Może trwać mimo pełnego żołądka |
| Zwykle bez poczucia winy | Często z poczuciem winy |
Ta tabela to wskazówka, nie test. Bardzo często głód jest mieszany: jesteś zmęczona, zestresowana i faktycznie nie jadłaś od sześciu godzin. Wtedy odpowiedzią jest posiłek, a nie analiza.
Dlaczego stres zwiększa ochotę na jedzenie
Przewlekły stres wpływa na regulację apetytu i sen, a niewyspanie zmienia odczuwanie głodu i sytości. Do tego dochodzi mechanizm bardzo prosty: jedzenie działa szybko i jest łatwo dostępne. W dniu, w którym wszystko jest trudne, to często jedyna rzecz, która natychmiast poprawia samopoczucie.
Dlaczego zakazy zwiększają koncentrację na jedzeniu
Kiedy jakiś produkt zostaje uznany za zakazany, zyskuje na znaczeniu. Zaczyna zajmować więcej miejsca w myślach, a jego zjedzenie przestaje być zwykłym zjedzeniem — staje się „złamaniem zasady”. Dlatego w tym e-booku nie ma listy produktów zakazanych.
Objadanie się to nie brak silnej woli
Epizody objadania się są zwykle konsekwencją niedojadania w ciągu dnia, silnych restrykcji, zmęczenia, emocji lub kombinacji tych czynników. Traktowanie ich jako dowodu na brak charakteru nie zmniejsza ich częstotliwości — zwykle ją zwiększa, bo dokłada wstyd.
Ćwiczenie: „Zanim sięgnę po jedzenie — zatrzymuję się na 2 minuty”
To ćwiczenie nie służy powstrzymywaniu się od jedzenia. Służy zauważeniu, co się dzieje. Możesz je wykonać i i tak zjeść — to jest w porządku i nie oznacza, że ćwiczenie się nie udało.
- Czy jestem fizycznie głodna?
- Co teraz czuję?
- Czego naprawdę potrzebuję?
- Czy jedzenie jest teraz najlepszym sposobem odpowiedzi na tę potrzebę?
- Co mogę zrobić, jeśli potrzebuję czegoś innego?
Jeśli odpowiedź na pierwsze pytanie brzmi „tak” — zjedz posiłek, najlepiej pełny, a nie „coś małego”. Jeśli brzmi „nie”, a mimo to chcesz zjeść, zjedz świadomie: na talerzu, siedząc, bez telefonu. Świadome jedzenie tego, na co masz ochotę, jest czymś innym niż automatyczne opróżnianie opakowania.
Kiedy warto poszukać wsparcia
Jeśli epizody objadania się powtarzają się regularnie, towarzyszy im duże cierpienie, zachowania kompensacyjne albo silny lęk przed jedzeniem — to sytuacja, w której warto skorzystać z pomocy psychodietetyka, psychologa lub psychoterapeuty. To nie jest kwestia motywacji.